نويسنده : مرضیه فراهانی دانشجوي كارشناسي علوم اجتماعي          

حد و مرز محله

محلۀ امامزاده یحیی واقع در منطقه 12 ناحیه 2 می باشد که از شمال به خیابان سیروس و از جنوب به خیابان ری و شرق به خیابان 15 خرداد و غرب به خیابان امیرکبیر

تاریخ پیدایش محله

امام زادگان یحیی و داود که سیزده پشت آنها بر می گردد به امام سجاد (ع) که در زمان خوارزمشاهیان به این مکان می آیند و از آن پس این امام زاده تأسیس می شود. (850 سال پیش)

تحولات محله از لحاظ کالبدی اقتصادی و اجتماعی

طی شواهد این محله از زمان قدیم تا به حال از لحاظ اجتماعی فرق آنچنانی نکرده یعنی همان خلق و خویی که مردم در 50 سال پیش داشته اند همچنان وجود دارد . همچنین آداب و رسوم .

ولی از نظر اقتصادی به خاطر نزدیکی امین حضور بعضی خانه ها به صورت انبار شده و در بعضی خانه ها به صورت اجاره به کار سراجی می پردازند. و تنها عامل تأثیرگذار روی این محله مغازه های امین حضور بوده است.

ترکیب فعلی محله از لحاظ جمعیت 

   در هر خانه ممکن است 3 یا 5 خانوار نسبت به بزرگی و کوچکی خانه ها زندگی کنند. به طوریکه هر خانوار ممکن یک یا دو اتاق بیشتر نداشته باشند.

وضع درآمد و منزلت اجتماعی ساکنان 

   از لحاظ درآمد با مصاحبه ای که با کسبه شد معلوم شد اكثراً. در حد ضعیف هستند به طوریکه با آن جمعیتی که در آنجا هستند فقط مایحتاج اولیه در مغازه ها دیده می شود. و تنوع خاصی در خورد و خوراک وجود ندارد.

وضعیت محله از لحاظ خدمات و اسباب آسایش 

  محله دارای آب و برق و گاز شهری و تلفن می باشد. دربارة فاضلاب و جوی ها آن طور که اهالی می گفتند جوبها قبلاً بزرگ بوده ولی به خاطر اين عادت بد كه مردم زباله ها را در آب مي ريزند.زباله ها زیر برخی پلها جمع و مانع حرکت آب می شده و کثیفی و آلودگی ایجاد می کرده است. به همین جهت جوبها را کوچک و باریک كرده اند و وضعیت بهترشده است.مي توان گفت محله از لحاظ جمع آوری زباله و بهداشت در حد متوسط قرار دارد .در محله دارای نانوائی ، قصابی ، فروشگاه نان ماشيني سوپر ماركت و خدمات مشابه  وجود دارد.

فضای سبز و پارک 

    دو فضاي سبز در محله مشاهده مي شود قسمت مشاهده شد که دور يكي حصار کشیده اند و درش را قفل زده اند و به گفته اهالی قبلاً در اين پارك تاب و سرسره هم بود ولی به خاطر اینکه شبها برخی از جوانان در آنجا جمع می شدند و سیگار می کشیدند و تا نیمه شب مزاحمت ایجاد می کردند مردم شکایت كرده و دور آن را حصار کشیده بودند. لازم به توضیح است که این فضا قبلاً متعلق به  شخصي به نام تهرانی بوده که چون ورثه نداشته ، شهرداری زمين را به فضای سبز تبدیل کرده .

   همچنین فضای دیگری که اندازۀ آن به 150 متر هم نمی رسد دارای 2 تاب و سرسره به چشم می خورد پارک بزرگي هم در انتهای امام زاده وجود دارد كه به علت دور بودن از محله امکان استفادة مستمر بچه ها ي محله برای بازی وجود ندارد.

فرهنگسرا

نزدیکترین فرهنگسرا واقع در پارک کوثر است که پیاده حدود 30 الی 40 دقیقه با محله فاصله دارد.

خدمات بازرگانی

در نزدیکی محله مهمترين مركز عمده فروشي و خرده فروشي کالاهای با دوام خانگی(يخچال ،فريزر، چراغ گاز،ماشينهاي ظرفشويي و رختشويي  و انواع دستگاههاي صوتی و تصویری تهران قرار دارد كه نه تنها به تمام تهران بلكه مي توان گفت كل شمال و مركز كشور خدمت مي دهد(خيابان امين حضور) . اين مركز تجاري كه جزيي ازCBD ( ناحية تجاري مركزي) گسترش يافتة شهر تهران است محله را تحت تاثير قرار داده و به احتمال زياد در آينده اين محله را خواهد بلعيد و به بخشي از هستة تجاري شهر تبديل خواهد كرد..

امنیت

  در همان حوالی واقع در میدان باغ پسته  یک کلانتری و ایستگاه پلیس شماره 1 وجود دارد.

در این محله خلافکاران و قاچاقچیان به چشم مي خورند که به راحتی به کارهای خلاف خود ادامه می دهند و گاه به فروختن مواد در جلوی چشمان مردم می پردازند و از حوادث چند وقت قبل درگیری ناموسی بین 2 مرد جوان بوده که منجر به کشته شدن یکی از آن 2 مرد شد .

ایمنی برای کودکان و سالمندان

   محله تا خیابان اصلی فاصله دارد ولی در کوچه ها موتوری ها زیادي رفت و آمد دارند  همچنين کوچه ها دارای پستی بلندی هستند.

 مکان گذران اوقات فراغت

   دختران جوان در موقع فراغت از درس با یکدیگر به زیارت امام زاده می روند. در عصر تابستان به کلاسهای هنری که در مدارس می گذارند می روند. برای پسران جوان یک باشگاه بدنسازی وجود دارد که به تازگی باز شده است. خیلی از پسرها که در هنگام تحصیل در کنار پدارانشان کار هم می کنند ، دختران بعضی اوقات با مادران خود به مغازة طلا فروشی می روند که به صورت قسطی هم طلا مي فروشد.

حسینیه

    حسینیه ای به نام بنی فاطمه وجود دارد که گذشته از برگزاری مراسم مذهبی در ماههای رمضان و محرم یک صندوق قرض الحسنه دارد که به اهالی وام می دهد .

مسجد محله

   مسجد واقع در امام زاده می باشد که شورائی از معتمدین دارد که در آن یک روحانی و چند بازاري  هیأت امنای مسجد را تشكيل مي دهند. مردم برای مشورت گاه به این افراد مراجعه می کنند. همچنین در مسجد اعیاد ملي و مذهبي را جشن می گیرند مولودی می خوانند  و به هنگام تحویل سال نو زیارت نامه و بعد دعای عید  مي خوانند، به یکدیگر تبریک می گویند، روبوسی می کنند و شیرینی پخش می کنند همچنین در عاشورا و تاسوعا مراسم عزاداری برگزار می شود و افراد خیر نذری می دهد.

پایگاه مقاومت بسیج

   در کنار امام زاده یک پایگاه مقاومت بسیج وجود دارد که جوانان در آنجا فعالیتهائی دارند از جمله برگزاري مراسم جشن و عزاداری . از دیگر کارهای پایگاه : آموزش فوریتهای پزشکی و بهداشت فردی- مشاوره فردی روان شناسی (ازدواج- تحصیل- خانوادگی ....) مشاوره – تغذیه – آموزش مهارتهای زندگی – پایگاه آموزشی پیش از ازدواج – نمايش فیلم های آموزشی – سری مسابقات هنری – ورزشی و کمک دهی به بیماران خاص.مي باشد.

حوزه علمیه

   از دیگر مکانهاي شاخص محله حوزۀ علمیه معمارباشی است که در دوره قاجاریه تأسیس شده است . نمای بیرونی آن از  دیوارهای بلند با پنجره های بسیار کوچک تشكيل شده است. این بنا امروزه جزء آثار ارزشمند تاریخی به حساب می آید و در سال 1377 جزو فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است  (ثبت 2018) .

کهن ترین درخت واقع در امام زاده

کهن ترین درخت چنار تهران که وزارت فرهنگ اداره کل باستان شناسی عمر آن را 780 سال حدس زده اند و به گفتۀ زائرین چند دهۀ گذشته فردی در داخل تنه این درخت چنار کفاشی می کرده است در اين محله قرار دارد

وضعیت پارک اتومبیل ها

در خیابان های اصلی 2 پارکینگ اتومبیل وجود دارد که اهالی یا کسبه محلۀ امین حضور ماشینهای خود را در آنجا پارک می کنند. در بعضی کوچه ها به علت باریک بودن نمی توان پارک كرد. تعداد كمي از خانه ها پارکینگ دارند .

دسترسی به اتوبوسهای شهری ، مترو ، تاکسی های خطی ، تلفنی

در خیابان اصلی ری ، ایستگاه اتوبوس از خزانه – سعدی به امام خمینی برقرار است که افراد با سوار شدن این اتوبوسها به فاصله چهار ایستگاه به مترو امام خمینی می رسند . البته در خیابان ری که نزدیکترین خیابان به این محله است غیر از اتوبوس و وسایل امداد بقیه ماشینها حق عبور ندارند مگر دارای طرح ترافیک باشند. تاکسی های خطی زیاد وجود دارد تا مسافران را به بهارستان (سرچشمه) بازار و غیره می رساند.در خصوص راههای ارتباط با مراکز مهم شهر با یک تاکسی می توان به نزدیکترین منطقه برای رسیدن به اداره ، دانشگاه و غیره رسید ، البته به علت وجود پاساژها و مغازه های زیاد در خیابان اصلی و ترافیک بالا زمان زیادی برای رسیدن به منزل از سرکار یا دانشگاه صرف مي شود. لازم به ذکر است که خیابان 15 خرداد هم نزدیک است و مي توان برای دسترسی  به محلهای مورد نظر از آن مسير استفاده كرد. .

ویژگیهای خاص فرهنگی - مذهبی

   یکی از ویژگیهائی که بیشتر به چشم می خورد مذهبی بودن محله است. در آن حوالی دبیرستان و راهنمائی دخترانه وجود دارد که برای داخل شدن (برای دخترها) چادر الزامی است . گذشته از آن وقتی در محل عبور می کردیم هیچ خانمی را بدون چادر نمی دیدیم و با تعجب به ما نگاه         می کردند. در ضمن یک سقاخانه قدیمی وجود داشت که خیلی ها آنجا شمع نذر کرده و حاجت می طلبند .)

منشأ قومی

افراد قدیمی که در آن محل زندگی می کردند به مناطق دیگر یا بالاي شهر مهاجرت کرده اند و اندکی از اهالی قدیمی باقی مانده اند. از جمله مهاجرین به محله از عربها می توان نام برد . لازم به ذکر است از هر قوميتي در آنجا وجود دارد. ترک و لر و فارس و .........

خدمات پزشکی

2 درمانگاه یکی به نام درمانگاه سلامت واقع در خیابان امیر کبیر که خصوصی و شبانه روزی است  ودیگري بیمارستان بازرگانان در خیابان ری که وابسته به  تأمین اجتماعی است مي تواند مورد استفادة اهالي قرار گيرد.

خدمات فرهنگی- هنری

در این مکان هیچ خبری از سینما نمی باشد و برای دیدن فیلم افراد باید به خیابان جمهوری بروند.

خدمات بانکی

در خیابان امیرکبیر  همة بانكها شعبه دارند.

معماری محله

  این محله به لحاظ معماری از محله های قدیمی به حساب می آید . به غیر از خود خیابان امام زاده کوچه هائی که به امام زاده وصل می شوند باریک هستند .حتی از برخی از این کوچه ها تنها یک نفر می تواند عبور کند. برخی از کوچه ها دارای سقف هستند اکثر خانه ها آجری و قدیمی هستند. البته در طرحهای جدید شهرداری هر خانه ای باید 3 الی 4 متر به عقب رود (به هنگام ساخت و ساز) .

  نکته جالبی که در این محله دیده می شد اینکه بعضی اهالی محل علاقه ای به ساختن خانه ها ندارند. بعضي خانه ها آن قدر قدیمی اند که به نظر مي آمد تا دقایقی دیگر فرو می ریزند. البته بعضی از این خانه ها را انبار شده  و كاركرد تجاری پیدا کرده اند ولی نماهای اغلب ساختما ن  ها خیلی قدیمی است.

خدمات بهداشتی 

در این محله 2 گرمابه وجود دارد یکی گرمابه قوام الدوله و دیگری گرمابه بهار .

زورخانه

یک زورخانه قدیمی وجود دارد که تأسیس آن به سال 1320 بر می گردد. که جوانان و بعضی میانسالان به آنجا می روند به نام طلاچی

منابع

این تحقیق بر اساس مشاهدۀ مستقیم و مصاحبه با اهالی محل ، زائرین ، کسبه و افرادی که قبلاً در آن محل ساکن بوده اند نوشته شده است