Varieties and Vicissitudes of Public Space, Jeff Weintraub[1]

 اعظم خاتم

اين مقاله رابطه بين فضاي عمومي، زندگي عمومي و مفهوم شهروندي را مورد بحث قرار مي‏دهد. نويسنده در ابتدا اشاره‏اي به مفاهيم متفاوت فضاي عمومي شامل فضاي فيزيكي و شهري و همچنين قلمرو عمومي در برداشت هانا آرنت و ديگران مي‏كند. اما تمركز بحث را روي كلمه ”عمومي“ در مقابل خصوصي و تمايز آن مي‏گذارد. وين تراب مي‏نويسد ”مفهوم عمومي ـ خصوصي در حوزه وسيعي از مطالعات اقتصادي تا مطالعات فمينيستي مطرح شده است اما معيار تفكيك موضوع خصوصي ـ عمومي چيست؟ او پاسخ می دهد: 1ـ فردي بودن در مقابل تأثير بر جمع گذاشتن و 2ـ آشكار بودن در مقابل پنهان بودن. پس دو معيار رويت‏پذيري و جمعي بودن نشانه امر عمومي است. در ادامه مقاله مفهوم عمومي ـ خصوصي در چهار دیدگاه عمده در علوم اجتماعي تحليل و بررسي شده است:

1-    مدل اقتصادي ليبرال: در اين مدل، مفهوم عمومي به دولت برمي‏گردد و خصوصي به بخش خصوصي و بازار آزاد. مسئله اين مدل آنست كه چگونه تعادل بين افراد و سازمان‏ها و نهادهاي اجتماعي و دولت به وجود مي‏آيد.

2-    رويكرد جمهوري‏خواهانه و كلاسيك: اين رويكرد قلمرو عمومي را به معناي جامعه سياسي و مبتني بر شهروندي مي‏بيند و بازار و دولت را از آن جدا مي‏كند. تاريخچه اين رويكرد به رم باستان مي‏رسد كه مفهوم شهروندي در مقابل مفهوم حاكميت و سلطه به وجود آمد. هربخش مهمي از ساخته شدن مدرنيته به كشف دوباره اين مفاهيم و استقرار آن و نهادي شدن آنها در جامعه مدرن مربوط مي‏شود. در اين نگاه شكل‏گيري جامعه مدني به عنوان بستر ليبراليسم بررسي مي‏شود.

3-    قلمرو عمومي عرصه اجتماعي شدن چندگانه (Polymorphous) : در اين رويكرد در مفهوم عمومي جنبه جمعي بودن، همبستگي يا اجبار داشتن مطرح نيست، بلكه صرفاً آميزش اجتماعي مطرح است. موضوع مورد توجه آنست كه چگونه خانواده هسته‏اي زندگي عمومي را تضعيف كرده است.  نويسنده از جمله به كتاب ريچارد سه نت the fall of public man در اين رابطه اشاره مي‏كند.

4-    قلمرو عمومي به مثابه اقتصاد بازار در مقابل خانواده: سنت تفكر فمينيستي امر خصوصي را مساوي با خانواده و خانگي كرده است. در حالي كه موقعيت زن هم در عرصه خصوصي و هم عمومي تبعيض‏آميز و ... است. نقد نظريه فمينيستي در ساده‏سازي مرز حوزه خصوصي و عمومي در اين رويكرد مورد توجه قرار مي‏گيرد.

نويسنده در انتها به مفهوم شهر در كتاب آرنت و كتاب اريس اشاره مي‏كند و اينكه شهر مي‏تواند نماد قلمرو عمومي آرنتي باشد.